TUỔI TRẺ THÀNH PHỐ PHỦ LƯ
TỈNH HÀ NAM

"Yêu tổ quốc, yêu đồng bào.      Học tập tốt, lao động tốt.     Đoàn kết tốt, kỷ luật tốt.     Giữ ǵn vệ sinh thật tốt.     Khiêm tốn, thật thà, dũng cảm"

Trang chủDiễn đàn

Giới thiệu chung
Cuộc Đời hoạt động
Những câu nói của Bác
Tư tưởng HỒ CHÍ MINH
Bản Di Chúc
Tác phẩm của  Bác
Phong cách Bác Hồ
Học và Làm
Album Ảnh Bác
Phim tài liệu về Bác
Chuyện Bác Hồ
Nghe chuyện Bác Hồ
Thơ về Bác
Lời bài hát về Bác
Nghe Nhạc về Bác
Hát Karaoke
Hà Nam với Bác Hồ

Soạn: AM 531065 gửi đến 996 để nhận ảnh này

Bác Hồ với việc học tập và sử dụng tiếng nước ngoài

 

 

 

Các Mác, Ăng-ghen, Lênin – những lănh tụ thiên tài của giai cấp vô sản và nhiều nhân dân lao động toàn thế giới đều là những người giỏi nhiều ngoại ngữ. Điều đó đă giúp các ông rất nhiều trong hoạt động khoa học, hoạt động lư luận và vận động cách mạng.

 

    Sinh thời, Mác biết thành thạo mười ngoại ngữ, “đă đọc hầu hết các sách quan trọng của thời đại ḿnh”, đọc được tài liệu bằng tất cả các thứ tiếng châu Âu, c̣n tiếng Đức, tiếng Pháp, tiếng Anh đều viết rất giỏi.

    Ăng-ghen biết đến 21 thứ tiếng trong đó có cả những tiếng cổ như tiếng Pháp cổ, tiếng Tây Ban Nha cổ.

Các Mác và F.Ăng-ghen - Hai tác giả của
Tuyên ngôn Đảng Cộng sản.

    Mác và Ăng-ghen khi trên 50 tuổi, do yêu cầu phải nghiên cứu những vấn đề về nước Nga mà hai ông đă học thêm tiếng Nga. Chỉ trong thời gian ngắn, hai ông đă đọc được nhiều tài liệu và tác phẩm văn học từ nguyên gốc Nga.

    C̣n Lênin th́ biết thành thạo, đọc và dịch được tiếng Đức, tiếng Anh, tiếng Pháp, đọc được tiếng Ba Lan và tiếng Ư.

    Các ông đều là những tấm gương lớn về trau dồi ngoại ngữ, công cụ giao tiếp quan trọng nhất của nhân loại.

    Bác Hồ của chúng ta cũng là một tấm gương học tập tiếng nước ngoài thành công trong điều kiện vô cùng gian khổ và thiếu thốn.

    Hoàn cảnh có khác nhau nhưng các ông đều có chung một mục đích đấu tranh cách mạng giải phóng loài người khỏi áp bức, bóc lột; v́ một xă hội văn minh, v́ t́nh hữu nghị lâu dài giữa các dân tộc. Các ông đều giống nhau ở ư chí tự học không bao giờ ngừng.

    Dước đây là những câu chuyện về tấm gương Bác Hồ học tập và sử dụng tiếng nước ngoài.

Bác Hồ với tiếng Hán cổ và hiện đại

    Tháng 8/1942, Bác có việc sang Trung Quốc, th́ bị bọn Quốc dân đảng bắt. Sau khi bị chúng trói, giải đi suốt mười tám nhà tù, từ trại giam này đến trại giam khác, chúng đưa Bác về giam ở Liễu Châu. Đấy không phải là một trại giam chính cống, mà chỉ là một “cấm bế thất”, một pḥng giam nhỏ hẹp ngay bên cạnh đội cảnh vệ của tướng Trương Phát Khuê. Chỉ một ḿnh Bác bị nhốt ở đó. Lâu lâu mới có một vài sĩ quan Quốc dân đảng bị phạt vào đó năm bảy ngày. Bác lợi dụng những dịp đó để học tiếng “quan”. Trong thời gian 14 tháng bị giam cầm ở Quảng Tây, Bác đă viết “Nhật kư trong tù”. Cuốn sổ nhật kư đó to bằng bàn tay, dày 47 trang. Trên trang đầu ghi bốn chữ Hán “ngục trung nhật kư”, kèm theo bốn câu thơ và h́nh vẽ người tù hai cổ tay bị xích. Nhật kư gồm hơn một trăm bài thơ chữ Hán bất hủ. Với Bác, đó chỉ là một việc làm bằng “tay trái”, là một sản phẩm bất đắc dĩ v́ “trong ngục tối biết làm chi đây”, nhưng lại là một tác phẩm nổi tiếng trên thế giới. Năm 1960, Nhật kư trong tù chính thức ra mắt bạn đọc trong và ngoài nước. Mấy chục năm qua, tập thơ được in lại nhiều lần ở trong nước, trên thế giới, nó được dịch ra nhiều thứ tiếng như tiếng Anh, Pháp, Nga, Đức… Ở Mỹ, ngày 11/8/1971, một nhà xuất bản chuyên ấn hành loại sách phổ cập đă đặt in 50 vạn cuốn Nhật kư trong tù. Một tập thơ được xuất bản với số lượng lớn như vậy là điều chưa từng thấy ở Mỹ. Nhiều chiến sĩ đấu tranh chống chiến tranh xâm lược của Mỹ ở Việt Nam, bị giam trong các nhà tù của Mỹ, cũng đă thuộc ḷng một số bài thơ của Bác. Chẳng phải bây giờ người ta mới thuộc mà trước khi chúng ta xuất bản rộng răi tập thơ đó, một số đồng chí Trung Quốc đă nhớ nhiều bài trong tập thơ đó.

    

Nhật kư trong tù của Bác cũng đă được thể hiện bằng thư pháp Lỗ Nguyên.

Quách Mạc Nhược, nhà học giả nổi tiếng của Trung Quốc nhận xét: “… Có một số thơ rất hay, nếu xếp chúng vào tập thơ Đường, Tống, e rằng cũng không dễ ǵ nhận ra”. Theo Lỗ Tấn, thơ theo kiểu cổ, đến nay phần nhiều mất hết sức sống, “tất cả những bài thơ hay đến đời Đường đă làm hết rồi”, th́ đủ thấy tŕnh độ Hán học cũng như thi tài của Bác uyên thâm xuất sắc đến mức nào rồi.

    Ngoài “Nhật kư trong tù” ra, Bác c̣n làm nhiều thơ bằng chữ Hán, Bác xen vào nhiều bạch thoại, có khi sửa lại câu thơ xưa cho hợp với hiện thực ngày nay. Điều đó chứng tỏ Bác nhớ nhiều và nhớ lâu văn chương cổ điển của Việt Nam, Trung Quốc và vận dụng độc đáo, sáng tạo linh hoạt trong tác phẩm của ḿnh. Và cũng như trong nhật kư, ng̣i bút của Bác chẳng bao giờ ngừng nghỉ, dù là viết chữ Hán đ̣i hỏi trí nhớ cao. Có thể nói là Bác đă “xuất khẩu thành thơ”. Mẩu chuyện nhỏ sau đây đă chứng tỏ điều đó.

    Sau khi kết thúc cuộc đi thăm mười nước cộng ḥa Xô viết, 19 thành phố và thủ đô trong một tháng trời, sáng ngày 1/8/1959, Bác sang thăm Trung Quốc. Trên máy bay, Bác thanh thản đọc sách và ngắm cảnh. Khi bay qua biển cát, đến núi Thiên San, thấy phong cảnh nên thơ, Bác đă làm ngay một bài tứ tuyệt như sau:

Vọng Thiên San

Dao vọng Thiên San phong cảnh hảo

Tử hà bạch tuyết băo thanh san

Triêu đương sơ xuất xích như hỏa

Vạn đạo hồng quang chiếu thế gian

Trông núi Thiên San

Xa xa trông núi Thiên San, phong cảnh đẹp

Răng tía, tuyết trắng ôm lấy ngọn núi xanh

Mặt trời buổi sáng ló ra đỏ rực như lửa

Muôn tia ánh hồng soi khắp thế gian.

Bài thơ đă được Bác tạm dịch như sau:

Xa trông cảnh núi đẹp Thiên San

Ráng đỏ vây quanh, tuyết trắng ngàn

Sáng dậy mặt trời như lửa tía

Muôn hào quang đó, chiếu nhân gian.

    Bác đă dịch, biên dịch hoặc biên soạn được biết bao nhiêu tư liệu quư báu nhằm phục vụ kịp thời cho cách mạng. Sau hơn ba mươi năm trời xa đất nước, Bác lại trở về. Trong chiếc va-li mây của Bác (hiện c̣n ở Viện Bảo tàng cách mạng) chỉ vẻn vẹn có mấy thứ, trong đó có quyển Lịch sử Đảng Cộng sản (b) Liên Xô bằng tiếng Hán, Bác lược dịch quyển này làm tài liệu huấn luyện cán bộ. Trên chiếc bàn đá gần suối Lênin, dưới ṿm dương xỉ xanh, ngày ngày Bác ngồi cặm cụi dịch quyển này, và từ đấy “Tức cảnh Pác Pó ra đời”:

Sáng ra bờ suối, tối vào hang

Cháo bẹ, rau măng vẫn sẵn sàng

Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng,

Cuộc đời cách mạng thật là sang.

    Khi dịch xong, Bác đă tổ chức “ăn mừng”. Bữa ăn hôm ấy có thịt và rau tươi.

    Bác c̣n lược dịch những điểm cơ bản trong tư tưởng chiến lược, chiến thuật quân sự của Tôn Tử, nhà quân sự nổi tiếng 2000 năm trước đây của Trung Quốc, nhằm bồi dưỡng kiến thức quân sự cho mọi người. Và thế là, quyển “Phép dùng binh của Tôn Tử” (Binh thư Tôn Tử) ra đời. Quyển này do Việt Minh xuất bản vào tháng 2/1945, nhưng nó đă được dịch từ trước đó khá lâu.

    

Bác Hồ ở Phủ Chủ tịch tháng 7-1957.

Bác c̣n biên soạn quyển “Cách huấn luyện cán bộ quân sự của Khổng Minh”. Quyển này có đề ở ngoài b́a: “Hồ Chí Minh biên dịch và b́nh luận”, nói về tiêu chuẩn đức tài, tư cách đạo đức và phép dùng binh cơ bản của một người tướng. Khổng Minh là nhà quân sự nổi tiếng thời Tam Quốc.

    Về nghe và nói, Bác cũng thành thạo, cho nên lắm khi ứng đối tài t́nh với kẻ địch, khiến chúng bối rối. Tiếng Hán (dù là xưa hay nay) ở trong tay Bác đă trở thành một công cụ lợi hại, với kẻ thù là một vũ khí sắc bén “quật vào mặt chúng những làn roi cháy bỏng”, như có người nước ngoài đă nhận xét, nhưng với bạn bè, anh em th́ đó lại là phương tiện mầu nhiệm, là chiếc cầu hữu nghị để hiểu nhau hơn, cảm thông với nhau hơn, phục vụ nhiều hơn cho sự nghiệp chung của cách mạng.

(theo “117 CHUYỆN KỂ VỀ TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH”
– Ban Tuyên giáo Trung ương)

 

 

Bác Hồ với tiếng Anh

Qua tiếng Pháp, Bác học thêm tiếng Anh.

- Tại sao đi Anh?

    Bác nói là để đi học tiếng Anh.

    Bác sang Anh có nhiều mục đích, nhưng chắc chắn cũng là để học thêm một thứ tiếng nước ngoài ở ngay trên đất nước nói tiếng đó. Bác muốn học được nhanh hơn, thuận lợi hơn nên sang Anh để có một môi trường tiếng Anh tốt hơn là ở trên đất Pháo. Tất nhiên, vẫn phải vừa làm vừa học. Ngày nay, đường phố Hây-ma-kít lớn rộng giữa thủ đô Luân Đôn c̣n ghi dấu vết tiệm ăn khách sạn Các-lơ-tơn (Carlton Hotel), nơi khoảng năm 1914 Bác đă làm phụ bếp ở đấy, khách sạn lớn nhất nước Anh hồi bấy giờ có ông vua bếp nổi tiếng là Ét-cốp-phi-e được huân chương vinh dự. Cũng làm ở tiệm này có ông Nam, người đồng hương với Bác.

    - Ai đưa anh đến đây, đến nước Anh?

    - Tôi đến đây một ḿnh để học tiếng Anh.

    - Hay đấy, nhưng tiếng Anh rất khó học. Đă hai mươi năm tôi ở thành phố này mà không biết hơn ngoài hai chữ Yes và No (vâng và không).

    - Phải học chứ. Chúng ta sẽ cùng nhau học.

    Trước khi đến khách sạn này, Bác đă đi làm công việc đốt ḷ. “Ở đây thật đáng sợ” v́ luôn luôn ở trong cảnh “tranh tối, tranh sáng”, v́ “trong hầm hết sức nóng, ngoài trời hết sức rét”. Không đủ quần áo nên Bác bị cảm, phải nghỉ việc luôn hai tuần. Khi Bác trả tiền thuê pḥng, tiền bơ, bánh ḿ và tiền “sáu bài học chữ Anh” rồi, trong túi chỉ c̣n vẻn vẹn có sáu hào rưỡi! Bác đă phải “thắt lưng buộc bụng” để học tiếng Anh trong một hoàn cảnh khó khăn như thế đấy!

    Thường ngày, Bác phải làm từ 8 đến 12 giờ, chiều từ 5 đến 10 giờ. Phương tiện học là vài quyển sách và một cây bút ch́. Sớm chiều, Bác đến ngồi vườn hoa Hay-đơ, nơi có nhiều cây to, cột đèn cổ xưa để học. Vườn hoa Hay-đơ (Hyde Park) là nơi mít tinh thị uy của nhân dân lao động ở Luân Đôn. Thật là một cuộc “gặp gỡ” kỳ thú! Trước kia, Lênin và Cơ-rúp-skai-a cũng đă học tiếng Anh ở vườn hoa này! Có lần, khi đến thăm một lớp học, Bác nói rằng học tiếng nước ngoài phải kiên nhẫn, vượt khó, có lúc Bác phải ra vườn hoa Hay-đơ học v́ “ở đấy lạnh không buồn ngủ”.

    Quả là như vậy, một ngày làm đến 9,10 tiếng vất vả, ăn mặc thiếu thốn, tiếng Anh học đă khó lại thêm phương tiện, điều kiện chẳng có ǵ. Bác phải tự học, không thầy, không bạn, không trường, không lớp. Do đó, Bác phải t́m một chỗ học thuận lợi hơn, giúp thêm cho nghị lực quyết tâm và điều kiện học của ḿnh. Đó là điều b́nh thường thôi. Dĩ nhiên, “hàng tuần, vào ngày nghỉ”, Bác vẫn đi học tiếng Anh với một giáo sư người Ư.

    Ở Anh không lâu, thời gian học cũng ngắn, thế nhưng tŕnh độ tiếng Anh của Bác chẳng thua kém ǵ mấy so với tiếng Hán và tiếng Pháp là những thứ tiếng thành thạo của Bác, Bác học tiếng Anh chủ yếu trong thời gian này. Trong tờ báo “Phong trào”, số tháng 10 năm 1969, Rơ-nê Đi-pét có viết rằng: Trên đường đi t́m hiểu thế giới, ở mỗi nơi tàu dừng lại, “đối với anh Ba, đều là một trường đại học”, ở đó anh đă trực tiếp thu lượm được những hiểu biết về sự tàn bạo của bọn tư bản. Tuy vậy, Bác cảm thấy cần phải mở rộng kiến thức của ḿnh bằng sách vở.

    Ở Luân Đôn, Bác đă làm nhiều nghề khác nhau để có tiền ăn học. Trong thời gian chiến tranh, Bác đă để th́ giờ để nghiên cứu lịch sử thế giới, học tiếng Anh và suy nghĩ về tương lai của các dân tộc thuộc địa.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhà lănh đạo Vơ Nguyên Giáp (đứng thứ ba và thứ năm từ trái qua) chụp ảnh với những người bạn Mỹ. Chỉ huy đội Hươu của OSS là Allison Thomas (đứng thứ tư từ trái qua) - Ảnh tư liệu.

    Qua nhiều tư liệu, ta thấy Bác nói giỏi tiếng Anh, thông thạo văn hóa và lịch sử Anh, Mỹ - nhất là Mỹ. Bác đă dịch nhiều đoạn, nhiều câu rút trong báo chí Anh, Mỹ và các nước khác để đưa vào tiểu phẩm của ḿnh. Tài liệu nói về Mỹ của Bác đă lên đến hàng mấy trăm bài với các thể loại khác nhau, đề cập toàn diện và sâu sắc đến nước Mỹ (Bác kư nhiều tên khác nhau).

    Qua thăm nhiều thành phố ở Mỹ như Oa-sinh-tơn, Niu Oóc, Bô-stơn… xem nhiều sách báo về Mỹ, những việc đó đă phần nào giúp Bác hiểu tường tận hơn để những dự đoán khoa học, kết luận cách mạng thiên tài hơn. Qua nghiên cứu, ta thấy Bác là nhà lư luận về chủ nghĩa thực dân nói chung cũng như về chủ nghĩa thực dân (kiểu mới) nói riêng. Chính tiếng Anh (của Bác) đă giúp nhiều cho Bác trong hoạt động đó. Bác đă đọc biết bao nhiêu là sách tiếng Anh, nào là Uy-li-am Sếch-xpia (1564 – 1616), nhà viết kịch thời Phục hưng, nào là Sác-lơ Đích-ken (1812 – 1870), nhà văn hiện thực phê phán vĩ đại, nào là Ha-ri-ét-bít-chơ Stao (1811 – 1896)… cho đến đủ loại báo chí tiếng Anh như báo “Bang Oóc-lê-ăng mới”, báo tin tức hàng ngày ở Giắc-xơn… Bản thân Bác cũng là một nhà báo đă từng viết bài bằng chữ Anh. Khi cùng làm việc với Bô-rô-đin, cố vấn Chính phủ Liên Xô bên cạnh Chính phủ cách mạng Quảng Châu, Bác giữ nhiều nhiệm vụ quan trọng trong đó có việc phiên dịch từ tiếng Hán sang tiếng Anh và ngược lại, Bác đă viết bài và phụ trách mục tuyên truyền cho tờ Quảng Đông ra hằng ngày, báo bằng chữ Anh của Trung ương Quốc dân đảng. Đó là những ngày cuối năm 1942 và đầu năm 1925. Trong thời gian ở Hương Cảng, Bác đă làm cho hăng Thông tấn Rớt-sta (Rulcta) của Anh và đă dành dụm tiền lương để nuôi anh em, đồng chí Việt Nam hoạt động ở đấy.

    Bài viết chữ Anh của Bác th́ nhiều lắm. Hiện nay, Ban nghiên cứu Lịch sử Đảng của ta c̣n giữ được Bản báo cáo của Bác gửi Quốc tế Cộng sản bằng chữ Anh (tháng 2 năm 1924); Bức thư Bác gửi Quốc tế Cộng sản (tháng 12/1924), bản “Đề nghị” (Proposition) và “Lời kêu gọi” (Appeal) bằng chữ Anh. Đó là những văn kiện lịch sử quan trọng.

    Dưới sự chủ tọa của Bác, đại diện cho Quốc tế Cộng sản, Hội nghị thành lập Đảng họp vào ngày 3/2/1930 đă thông qua các văn kiện của Đảng, trong đó có “Lời kêu gọi” này của Bác. Hiện nay ta vẫn chưa sưu tầm được bản gốc bằng tiếng Việt của văn kiện, do đó bản tiếng Anh của Quốc tế Cộng sản (cũng vào dịp đó) có một ư nghĩa quan trọng đối với công việc nghiên cứu lịch sử Đảng ta.

    Tiếng Anh c̣n được Bác dùng nhiều trong việc giao thiệp, tiếp xúc, họp báo. Qua cuốn sách của Trần Dân Tiên, ta được biết thêm một chuyện lư thú: “Cuối năm 1944, một chiếc máy bay Mỹ lượn trên Cao Bằng và bị hỏng máy. Phi công trẻ truổi – trung úy (Shaw) nhảy dù xuống một ḥn núi gần tỉnh lỵ. Sao được Việt Minh cứu thoát.

    Trước việc này, Việt Minh đă chỉ thị cho các hội viên trong toàn quốc phải cố gắng giúp đỡ đồng minh. Những người Việt Minh Nam Bộ đă liên lạc bí mật với nhiều lính Mỹ, Anh bị giam ở Sài G̣n, nhưng v́ không hiểu tiếng của nhau nên họ không thể thảo luận và làm những việc có ích hơn (…) Sao rất vui sướng khi được gặp Cụ Hồ gần biên giới. Từ một tháng nay nhịn nói, Sao bây giờ có thể tha hồ nói. Sao thỉnh cầu cụ Hồ đi với ḿnh đến Bộ Tổng tư lệnh Không quân ở Côn Minh. Cụ Hồ vui vẻ nhận lời… Hai người chia tay sau năm ngày đi với nhau trên đất Trung Quốc (Tất nhiên là Sao đă được năm ngày tha hồ nói!). Bác đến Côn Minh (Vân Nam), người Mỹ gặp Bác để cám ơn. Sau đó Bác đi Quảng Tây và gặp tướng Sen-nô (Chennault), Tổng tư lệnh Không quân Mỹ ở Trung Quốc. Qua nhiều ngày nói chuyện với tướng Sen-nô, với Đại tá Hê-li-oen (Heliwell), với Trung úy Sao,… Bác nắm được nhiều t́nh h́nh. Theo Giu-lơ A-sơ trong cuốn Hồ Chí Minh – chuyện thần kỳ của Hà Nội, th́ hồi ấy, “trong khi chờ đợi, Cụ đă đồng ư dịch viết và dịch nói cho “Bộ Thông tin chiến tranh của Mỹ” những tài liệu quan trọng lấy được của địch (tức phát xít Nhật).

    Qua tiếp xúc với nhiều hoạt động trên, Bác nắm được rất nhiều tin tức, Bác rất chủ động. Chúng phải tin, phục và kính nể Bác. Việc giúp Sao, việc đi thương lượng với phái bộ đồng minh (Mỹ) ở Trung Quốc, việc nhận giúp đỡ các nạn nhân của đồng minh thoát khỏi nanh vuốt phát xít Nhật… là để thực hiện một sách lược phong phú và linh hoạt hết sức có lợi cho đấu tranh cách mạng. Hồi ấy, Bác thường đến cơ quan đồng minh Mỹ trong một khu rừng ở Việt Bắc, nhờ thạo tiếng Anh nên nghệ thuật “tác chiến” đối ngoại của Bác càng thêm tài t́nh. Theo R. Sáp-lên, trong Điều bí ẩn về Cụ Hồ Chí Minh (Enigma of Hồ Chí Minh) th́ tháng 5 năm 1954, một trung úy Mỹ tên là Giôn nhảy dù xuống Việt Bắc với mục đích nhằm xây dựng một cơ sở giúp các cá nhân của đồng minh thoát khỏi vùng do phát xít Nhật chiếm đóng. Giôn đă sống và làm việc với Bác trong vài tháng. Ngay lúc đó, Bác đă chuẩn bị cho bản “Tuyên ngôn độc lập” vẻ vang của chúng ta sau này. Bác hỏi Giôn có thể nhớ một đoạn văn của bản “Tuyên ngôn độc lập” của Mỹ không? Anh ta trả lời rằng “Tôi là một người Mỹ b́nh thường, tôi không thể nhớ được. Tôi có thể gọi đến Côn Minh và sẽ có một bản thả xuống cho tôi”. Sau này Giôn rất khâm phục Bác: “Cụ dường như thực sự biết (về bản Tuyên ngôn độc lập Mỹ) hơn tôi. Thực tế là, Cụ đă biết hơn tôi về hầu hết mọi thứ”. Măi sau này, Giôn vẫn c̣n giữ hai lá thư bằng chữ Anh mà Bác đă gửi cho anh ta ở trong rừng ngay sau khi Nhật đầu hàng đồng minh. Trong thư ấy, Bác đă dùng cả những khẩu ngữ, ví dụ Bác dùng chữ Japs (mang nghĩa xấu, có nghĩa là bọn Nhật – phát xít).

Bác Hồ chụp ảnh lưu niệm với một đoàn khách nước ngoài (Ảnh tư liệu).

    Có lần, một vị Tổng thống của một nước bạn đến thăm. Ta đón tiếp nồng nhiệt. Khách cao tuổi đi không vững. Sau khi ôm hôn, Bác d́u khách đi chậm từng bước dọc theo tấm thảm nhung đỏ. Giản dị, chân t́nh và khiêm nhường Bác đỡ vị khách lên bục. Khách nói tiếng Anh. Dù Bộ Ngoại giao ta đă bố trí người dịch giỏi, nhưng Bác không câu nệ thủ tục ngoại giao, nhằm tranh thủ chính trị nên đă dịch sang tiếng Việt cho mọi người nghe. Không khí gần lại. Giới ngoại giao ngạc nhiên và xôn xao. Việc làm ấy, b́nh thường, không phải công việc của một Chủ tịch nước, nhưng đă có một sức cảm hóa lớn. Người ta thấy ngay vẻ ngạc nhiên, kính cẩn của các vị khách đối với “người phiên dịch” hiếu khách, quư bạn vĩ đại này. Ngày lên đường, trong diễn văn từ biệt, vị khách nhiều hơn Bác đến sáu tuổi và là người đứng đầu của một nước lớn này, đă kính trọng gọi Bác là “người anh cả”.

    Bác nghe tiếng Anh cũng thạo. Trước cách mạng, hồi c̣n ở Trung Quốc, Bác đă phải nghe máy thu thanh để theo dơi tin tức quốc tế nhằm phục vụ cho công tác cách mạng. Bác kể lại rằng: Việc nghe ra-đi-ô cũng không dễ, v́ lần này là lần đầu tiên mó tay đến cái máy thu thanh, không biết đài nào phát, phát giờ nào và làn sóng nào. Bác thức suốt năm đêm, vặn đi vặn lại t́m nghe. Đến khuya đêm thứ sáu mới nghe được đài Luân Đôn.

    Qua một số mẫu chuyện trên, ta thấy Bác giỏi tiếng Anh về nhiều mặt, cũng v́ vậy nên không ai lấy làm ngạc nhiên khi trong thiên hồi kư của ḿnh, đồng chí Đại tướng Vơ Nguyên Giáp có nhắc đến chuyện hồi c̣n hoạt động bí mật ở Trung Quốc, nhiều đồng chí Trung Quốc ở Quế Dương cứ mong đồng chí Hồ Quang (một bí danh của Bác) đến công tác để dạy họ “nói tiếng Nga và tiếng Anh”.

    Đồng chí Hoàng Xuân Sính (giáo sư, tiến sĩ toán học) cũng nhớ lại một kỷ niệm xa xưa khi ḿnh c̣n niên thiếu (khoảng 1945 – 1946).

    Bác đến thăm trường nữ trung học ở Hà Nội. Sính đang học bài tiếng Anh th́ Bác vào, theo sau là cô Hiệu trưởng. Cả lớp bật dậy vỗ tay nồng nhiệt. Bác ra hiệu cho tất cả ngồi xuống và Sính được tiếp tục đọc bài tập ghép vần. Giọng Sính không được b́nh thường v́ cô bé xúc động trong niềm vui sướng bất ngờ. V́ thế, Sính phát âm sai khá nhiều. Bác đến gần Sính và ôn tồn đọc lại cho nghe những câu trong bài. Sính chăm chú đọc theo Bác, nhưng cảm động nên vẫn đọc sai. Bác kiên tŕ chữa lại cho từng câu. Hơi nghiêng người về phía Sính, hai tay đưa lên cổ vũ khích lệ, Bác nói dịu dàng: “Cháu đọc thế này mới đúng”.

(theo “117 CHUYỆN KỂ VỀ TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH”
– Ban Tuyên giáo Trung ương)

Bác Hồ với tiếng Pháp

Năm 1923, nhà thơ Xô viết Ô-xíp Man-đen-xtam gặp Bác. Bác nói với nhà thơ: “Vào trạc mười ba tuổi, lần đầu tiên tôi được nghe những từ tiếng Pháp: Tự do, b́nh đẳng, bác ái… Thế là tôi muốn làm quen với văn minh Pháp, t́m xem những ǵ ẩn náu đằng sau những từ ấy”, “nhưng trong những trường hợp cho người bản xứ, bọn Pháp dạy người như dạy con vẹt.

Ngôi nhà số 9, ngơ Con Point, Paris, nơi ở của đồng chí Nguyễn Ái Quốc từ năm 1921-1923. (Ảnh tư liệu).

 
    Chúng không cho người nước ngoài chúng tôi xem sách báo. Không phải chúng chỉ không cho đọc các nhà văn mới mà cả Rút-xô và Mông-tét-xki-ơ nữa cũng bị cấm”. “Vậy th́ phải làm thế nào bây giờ?”, Bác kết luận: “Tôi quyết định t́m cách đi ra nước ngoài”.

    Dù mới tiếp xúc với “Tây học”, với nền văn hóa tư sản và hệ tư tưởng tư sản, nhưng qua những đoạn dẫn trên đây ta thấy Bác đă có cái nh́n sắc bén khác với những người b́nh thường. Hồi nhỏ, cụ Sắc luôn dạy các con phải “biết ḿnh biết người”. V́ thấm nhuần điều “biết ḿnh biết người, trăm trận đánh, trăm trận thắng” nên Bác muốn đến tận sào huyệt của chúng (đến các “chính quốc” Pháp, Anh…) để t́m hiểu. “Tôi muốn đi ra ngoài, xem nước Pháp và các nước khác. Sau khi xem xét họ làm thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta”.

    Việc du học bị nghiêm cấm. Thế nhưng Bác vẫn kiên quyết ra đi với hai bàn tay trắng và một vốn tiếng Pháp ít ỏi học được trong nhà trường.

    Mùa hè năm 1911, Bác đặt chân lên đất Pháp. Tiếng Pháp là một “trở ngại” trong bước đầu đi t́m đường cứu nước, cứu dân của Bác. Bác hiểu ngay rằng ḿnh phải giao thiệp bằng tiếng Pháp để làm ăn sinh sống, để học tập và hoạt động cách mạng. Nhờ động cơ học tập đúng đắn và mạnh mẽ đó nên Bác đă nhanh chóng t́m ra được nhiều cách học thông minh, sáng tạo. Ngay trên chuyến tàu sang Pháp, Bác đă tranh thủ lúc rỗi để học đọc và viết tiếng Pháp với hai người lính trẻ được giải ngũ trở về Pháp. Họ cho Bác mượn những quyển sách nho nhỏ bằng tiếng Pháp. Khi đến thành phố Lơ Ha-vơ-rơ, Bác học tiếng với cô Sen. Tóm lại, những người xung quanh dạy Bác học. Muốn biết một vật nào đó tiếng Pháp gọi là ǵ. Bác chỉ vật ấy rồi hỏi, xong viết vào mảnh giấy, dán vào chỗ hay để ư nhất, để vừa làm việc vừa học được. Có khi viết chữ vào cánh tay. Tối đi làm về, Bác rửa tay rồi lại viết các chữ khác. Học được chữ nào, Bác ghép câu dùng ngay. Giăng Lông-ghê, cháu ngoại Các Mác, là chủ nhiệm báo “Dân chúng”, cơ quan của Đảng Xă hội Pháp (hồi ấy Đảng Cộng sản pháp chưa thành lập), đă khuyến khích Bác viết về Việt Nam. Nhưng bấy giờ, Bác chưa giỏi tiếng Pháp. Muốn viết ǵ, Bác phải nhờ luật sư Phan Văn Trường. Ông là một nhà trí thức yêu nước, đậu tiến sĩ luật khoa ở Pa-ri, nhưng ông không muốn kư tên ở dưới và không viết hết điều mà Bác muốn nói, Bác rất khó chịu v́ ḿnh kém tiếng Pháp, Bác nghĩ: muốn tuyên truyền cho nước ta, nhưng không viết được chữ Pháp. Làm thế nào bây giờ? Nhất định phải học viết cho kỳ được”. Bác làm quen với chủ bút tờ báo “Đời sống thợ thuyền”, Bác ngỏ ư muốn viết bài nhưng ngại v́ tiếng Pháp c̣n kém. Chủ bút bảo: “Điều đó không ngại, có thế nào anh viết thế ấy. Tôi sẽ chữa bài cho anh trước khi đưa in. Anh không cần viết dài; năm sáu ḍng cũng được”. Viết xong bài, Bác chép thành hai bản, một bản giữ lại. Lần sung sướng nhất trong đời viết văn, làm báo của Bác là bài đầu tiên được đăng trên tờ “Đời sống thợ thuyền”. Năm ấy là năm 1917. Bác đă so lại xem đúng sai chỗ nào, ṭa báo sửa cho như thế nào. Sau này, khi thấy đă bớt sai, ông chủ bút lại bảo: “Bây giờ anh viết dài một tí, viết độ bảy tám ḍng”. Rồi cứ thế, Bác viết được cả một cột báo, có khi dài hơn. Lúc ấy, người chủ bút (là bạn thân của Bác) lại bảo viết ngắn lại. Rút ngắn cũng khó như kéo dài. Nhờ kiên tŕ rèn luyện nên Bác đă thành công.

    Lần sung sướng thứ hai là khi mẩu chuyện về Pa-ri của Bác được đăng.

    

Tờ báo Người Cùng Khổ - Le Paria.
(Ảnh tư liệu).

Thường th́ suốt ngày làm việc, Bác đọc vài trang tiểu thuyết để trao dồi tiếng Pháp và giải trí một chút. Thấy Tôn-xtôi viết giản dị, rơ ràng, Bác rất thích và cũng viết một bài phóng sự về khu phố công nhân nghèo khổ nơi Bác ở. Sáng nào cũng viết từ năm giờ đến sáu giờ rưỡi. Bảy giờ phải đi làm. Khi viết trời rét buốt. Ngón tay tê cóng. Sau một tuần cặm cụi, Bác hoàn thành tác phẩm đầu tiên của ḿnh. Bác nói với các đồng chí trong Ban văn học ṭa soạn báo “Nhân đạo” rằng: “Tôi rất sung sướng nếu bài viết này của tôi được đăng, tùy các đồng chí đăng hay không đăng, nhưng dù thế nào th́ cũng xin các đồng chí sửa lỗi tiếng Pháp cho tôi…”.

    Cho đến năm 1945, trong đời làm báo, viết văn của Bác có ba lần sung sướng. Hai lần được đăng báo viết bằng tiếng Pháp. Lần sung sướng thứ ba là lần thảo bản “Tuyên ngôn độc lập”, v́ đó là một trang vẻ vang nhất trong lịch sử Việt Nam.

    Năm 1922, tờ “Người cùng khổ” (Le Paria) ra đời. Bác làm chủ bút, chủ nhiệm, giữ quỹ, phát hành và bán báo, việc nào cũng đ̣i hỏi dùng nhiều tiếng Pháp. Bác kể lại: “Các đồng chí người thuộc địa Á Phi viết bài quyên tiền, c̣n bao nhiêu công việc ḿnh đều bao hết”. Trụ sở đầu tiên của Bác ở số nhà 16 phố Giắc Ca-lô, sau chuyển sang số nhà 3 phố Mác-sê đê Pa-tri-ác-sơ ở quận 6, là một nhà cổ xưa ở Pa-ri. Nơi đây, Bác làm việc để ra báo và cũng chính nơi đây là trụ sở của “Hội Liên hiệp các dân tộc thuộc địa”. Bác là một trong những người có sáng kiến ra tờ báo của hội này. Báo ra cả thẩy được 38 số. Khổ lớn, tên báo bằng chữ Pháp đặt ở giữa, chữ Ả Rập bên trái và chữ Hán bên phải, do Bác viết. Báo này không có ban biên tập làm việc thường xuyên, v́ ai nấy phải làm việc, sinh sống hoặc bận các công việc sửa chữa bài vở và bán báo. Luật sư Mác Clanh-vin Blông-cua, người đảo Guy-a-đo-lúp, trong Ban biên tập nhận xét rằng: “Anh Nguyễn Ái Quốc đă đóng góp rất nhiều cho tờ báo, anh viết khỏe, có số viết tới hai, ba bài”, “lời văn anh sắc bén, tư tưởng anh rơ ràng và mạnh mẽ”, “xem và đọc những bài và tranh đó người ta thấy rơ tác giả có một tinh thần tiến công rất chủ động và rất thông minh”.

    Người ta thường nhắc đến những bài của Bác trên tờ “Người cùng khổ” với một ḷng xúc động, mến phục: Nào là bài “Động vật học” với giọng văn rất Pháp, đả kích sâu sắc bọn thực dân; “Vĩnh biệt vị vua chúa” mỉa Khải Định lúc hắn sang dự đấu xảo ở Pháp, nào là “Con rùa” nói lên sự tham nhũng tàn bạo của một tên quan cai trị Pháp ở Việt Nam; “Những tṛ lố bịch hay là Va-ren và Phan Bội Châu” mang tính chất một bài bút kư “viễn tưởng”; nào là “Hands off China”… Có kỳ như số ra ngày 1/8/1922 có đến ba bài viết và một bức vẽ của Bác.

    Ngoài tờ “Người cùng khổ” ra, Bác c̣n viết cho nhiều tờ báo bằng tiếng Pháp nữa. Ví dụ, trên báo “Nhân đạo”, chúng ta thấy “Vấn đề bản xứ”; “Lời than văn của bà Trưng Trắc; “Con người biết mùi hun khói”; “Vi hành”. Riêng bài “Vi hành” (Incognito) đăng ngày 19/2/1923, tác giả tự dịch bằng tiếng Nam (tiếng Việt), nhưng chúng ta có cơ sở để đoán là truyện này ngay từ đầu đă được viết bằng tiếng Pháp.

Những văn bản do đồng chí Nguyễn Ái Quốc soạn thảo trong thời gian hoạt động ở nước ngoài. Trong đó có cuốn Đường Kách mệnh. (Ảnh tư liệu).

    Về sách của Bác, chúng ta chú ư đến quyển: Bản án chế độ thực dân Pháp. Đây là tác phẩm kết hợp chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa xă hội, nó nêu ra những việc thật, người thật, dùng thuật “Gậy ông đập lưng ông” (trích lời người Pháp viết để làm tang chứng). Sách được viết bằng h́nh thức tiểu phẩm, làm thiên phóng sự điều tra mở đầu cho một nền văn học mới ở Việt Nam. Là văn kiện lịch sử, nó cũng là tác phẩm văn học lớn bằng tiếng nước ngoài trong văn học sử Việt Nam.

    Bác dùng tiếng Pháp rất linh hoạt. Trong quảng đời mười năm ở Pháp, Bác đă diễn thuyết, nói chuyện, phát biểu ở nhiều nơi. Nhưng đáng chú ư nhất là lời phát biểu của Bác ở Đại hội Tua (năm 1920) và “Bản tham luận về dân tộc thuộc địa” ở Đại hội Quốc tế Cộng sản lần thứ 5 (năm 1924). Hai lần phát biểu bằng tiếng Pháp đó chứng tỏ nhăn quan sáng suốt và sâu sắc về chính trị cùng tài năng tiếng nước ngoài của Bác, dường như Bác muốn nói ǵ, diễn tả như thế nào th́ tiếng Pháp lúc đó đủ để phục vụ cho nhu cầu đó (Ở Liên Xô c̣n giữ được bản ghi lời phát biểu bằng tiếng Pháp của Bác ở Đại hội Quốc tế Cộng sản lần thứ 5 và Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam đă chụp lại được bản ấy). Sau này, khi đă trở thành Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng ḥa, Bác vẫn c̣n dùng tiếng Pháp ở nhiều nơi, nhiều lúc, rất có hiệu quả.

    Tháng 5 năm 1946, Bác chủ động đến nói chuyện với một số lính Pháp đóng trong thành Hà Nội. Lúc ấy, quan hệ giữa ta và thực dân Pháp khá căng thẳng. Nhiều đồng chí đă đi theo và bảo vệ Bác. Tướng Xa-lanh giở đủ ngón này ngón nọ ra với ư đồ “tác động tinh thần”. Thật đúng là Bác đă đi vào nơi hang hùm miệng rắn vậy. Thế nhưng Bác vẫn thản nhiên, ung dung, dùng thứ tiếng Pháp điêu luyện “rất Pháp” của ḿnh để nói về t́nh yêu quê hương đất nước, về sự giải phóng nước Pháp khỏi bọn phát xít Đức, về nguyện vọng và ư chí của dân tộc Việt Nam là giành cho được độc lập, tự do… Lính Pháp vỗ tay hoan nghênh nhiệt liệt. Xa-lăng bị một cú bất ngờ, hắn sợ nguy cơ phản chiến, nên hốt hoảng vội mời Bác nghỉ với lư do là “Sợ Chủ tịch mệt” (!?).

    Vài ngày sau, Bác sang Pháp, nhiều người lo cho Bác v́ bấy giờ đă có một máy bay Pháp chở một vị lănh tụ ở Trung Đông đâm vào núi. Thế nhưng, “v́ nước quên thân, v́ dân phục vụ”, lại cũng v́ tin tưởng vào Đảng Cộng sản và các lực lượng cách mạng ở Pháp nên Bác vẫn ra đi. Mấy tháng ở Pháp, Bác đă làm chấn động dư luận Pháp và thế giới, hết sức có lợi cho cách mạng. Có nhiều câu chuyện, ở đây chỉ xin nêu ra một mẩu chuyện có liên quan tới việc dùng tiếng nước ngoài của Bác.

    Trong một buổi họp báo của Bác ở Pa-ri có gần một trăm phóng viên các nước đến dự. Một nhà báo ṭ ṃ hỏi:

    - Thưa ngài Chủ tịch, Ngài là Cộng sản phải không?

    - Phải – Chủ tịch Hồ Chí Minh điềm đạm trả lời.

    - Ngài đă tham gia phong trào kháng chiến?

    - Đă tham gia.

    - Bao lâu?

    - Gần 40 năm.

    - H́nh như Ngài đă từng ở tù?

    - Ở các nhà tù khác nhau

    - Có lâu không?

    Chủ tịch Hồ Chí Minh mỉm cười. Nh́n thẳng vào mặt nhà báo ṭ ṃ, Chủ tịch nói: - Ở trong tù, thời gian bao giờ cũng lâu cả.

    Trả lời đơn giản và bất ngờ. Đó là sự chế nhạo kín đáo hay là ư muốn ngắt lời nhà báo thiếu lễ độ nọ? Có một điều rất rơ, người Pháp, người Anh, người Mỹ đă hiểu được rằng con người có cḥm râu nhọn ấy có thể mỉm cười ở Pa-ri, Luân Đôn cũng như ở Hà Nội. Đó là nụ cười của một nhà tiên tri biết mở rộng biên giới của hiện tại.

    Câu chuyện dưới đây do giáo sư Trần Hữu Tước, anh hùng lao động, Viện trưởng Viện Tai – Mũi – Họng Việt Nam kể lại:

    Trong thời gian đàm phán ở Pháp, hoạt động của Bác thật phong phú, Bác đọc nhiều báo và các bài nói về Việt Nam để nghiên cứu. Bác c̣n đi nghe ḥa nhạc, xem vũ ba-lê, tham quan cơ sở bảo tàng… Sau khi kư bản Tạm ước vào nửa đêm 14/9/1946, Bác cùng vài người nữa về nước trên một thông tin hạm dài hơn trăm mét của Pháp. Lúc qua vịnh Cam Ranh để về Hải Pḥng, đô đốc Đác-giăng-li-ơ lúc ấy thay mặt cho Chính phủ Pháp ở Đông Dương điện ra xin gặp, cho nên tàu ghé vào Vịnh. Th́ ra chúng bố trí rầm rộ. Hai thủy phi cơ bay lượn quanh chiến hạm bảy tầng lính thủy của Đác. Đác kéo hết các loại cờ, giương hết các ṇng pháo. Bác chỉ đi với mỗi giáo sư Trần Hữu Tước lên tàu. Đối phó như vậy thật hiệu quả ngay. Khi ra cửa tàu đón, Đác đă phải nói ngay với giọng cáo già: “Thưa Chủ tịch, đến tuổi tôi, tôi lại được học rằng, đi với thầy thuốc là… thượng sách!”. Bác chỉ mặc giản dị, thái độ thản nhiên, đường hoàng với phong cách người chủ ở đây, c̣n sự ḷe loẹt của chúng lại trở nên xa lạ, ngượng ngùng.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và tướng Xanhtơny trên chiến hạm hải quân Pháp năm 1946.
(Ảnh tư liệu).

Tiệc trên chiến hạm là một cuộc đấu trí. Để lưu ư xỏ xiên rằng Bác đang ngồi giữa hai tướng Pháp lừng danh (tức bị “đóng khuôn” kẹp chặt), giữa một bên là đô đốc thủy quân Thái B́nh Dương, một bên là thống soái lục quân Viễn Đông, Đác-giăng-li-ơ lưỡi dẻo quẹo, vừa cười vừa nói: “Monsieur le président, vous voi la bién encadre par I’ Armeé et la Marine!” (Chủ tịch thật bị “đóng khung” giữa lục quân và hải quân đó!). Hắn cố nói kiểu nhát gừng, tách riêng và nhấn mạnh những tiếng “bién encadre” (thật bị đóng khung). Nói xong, Đác dương dương tự đắc y cùng đồng bọn cười khoái chí v́ câu nói hiểm hóc đó. Nhưng rồi chúng cũng ngồi lịm đi khi Bác mỉm cười, ung dung trả lời ngay: “Mais, vous savez, Monsieur I’ Amiral, c’est le tableau qui fait la valeur du cadre!”. (Nhưng mà đô đốc biết đấy, chính bức họa mới đem lại giá trị cho chiếc khung!). Hồi tưởng lại, câu nói của Bác như có một ư nghĩa tiên tri: Pháp thua nhưng “vinh dự là thua Việt Nam”. Trong bữa tiệc, c̣n nhiều câu trả lời ư nhị bằng tiếng Pháp đúng giọng và điêu luyện của Bác ứng đối với bọn thực dân. Cuối cùng, chúng thấy thực là đau nên phải thôi cái tṛ chơi chữ ấy. Nhiều câu chuyện của Bác hồi đó nay đă trở thành những giai thoại diệu kỳ.

(theo “117 CHUYỆN KỂ VỀ TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH”
– Ban Tuyên giáo Trung ương)

 

Phần mềm dự thi tin học trẻ Hà Nam

Nhóm tác giả: Câu lạc bộ Tin học trẻ THCS Liêm Chính

Thí sinh: Đan Khánh Linh

 

Trở về trang chủ